Chloé Rutzerveld is een food futurist en designer met een grensverleggende visie op ons voedselsysteem. Op het snijvlak van technologie, wetenschap en kunst prikkelt zij onze verbeelding. Zo ontwikkelde ze een koffie-alternatief op basis van rogge en maakte ze stroopwafels van knolreststromen. Haar onderzoekende blik dwingt ons om buiten de geijkte kaders te kijken naar wat we eten.
Versneld innoveren
Echte innovatie ontstaat volgens Chloé vanuit een futuristisch perspectief: niet kijken naar wat er al is, maar vanuit creativiteit het onbekende omarmen. Waar de huidige industrie vaak kiest voor veilige, kleine stapjes die zelden verrassen, durft zij radicale vragen te stellen over onze toekomst.
‘Plofinsect’
Hoewel insecten vaak worden genoemd als oplossing voor het wereldvoedselprobleem, vinden weinig mensen ze aantrekkelijk. Voor een tentoonstelling in NEMO ontwierp Chloé daarom ‘plofinsecten’. Met deze prikkelende props stelt ze een kritische vraag: zouden we insecten wél eten als ze er aantrekkelijker uitzien? Het is immers precies wat we in de huidige bio-industrie met vlees doen.
De kracht van microbiële voedselproductie
Om de stap naar een duurzamer systeem te zetten, moeten we kijken naar microbial food production. Deze methoden maken dierlijke producten deels overbodig en zijn aanzienlijk milieuvriendelijker. De focus verschuift hierbij van traditionele landbouw (“wat groeit er op het land?”) naar biotechnologie (“welke voedingswaarde kunnen we kweken?”).
Er zijn drie belangrijke vormen:
- Traditionele fermentatie: Hierbij veranderen microben de eigenschappen van een bestaand product om de smaak of houdbaarheid te verbeteren. Bekende voorbeelden zijn yoghurt en tempeh.
- Biomassa-productie: Hierbij is de microbe zelf het hoofdingrediënt. Micro-organismen worden in grote tanks (bioreactoren) gekweekt tot een proteïnerijke massa, zoals het product Quorn.
- Precisiefermentatie: Dit is de meest geavanceerde vorm. Microben worden specifiek geprogrammeerd om als “cel-fabriekjes” te dienen die zeer specifieke moleculen produceren, zoals eiwitten, vetten of vitamines. Hierbij is in tegenstelling tot kweekvlees geen dier meer nodig. Een voorbeeld hiervan is bijvoorbeeld stremsel, wat vroeger van de lebmaag van een kalfje wordt gemaakt en nu uit microben wordt gewonnen.
Deze productie is onafhankelijk van seizoenen of bodemkwaliteit en kan midden in de stad plaatsvinden. Hiermee verandert de vertrouwde “farm-to-table” filosofie in een innovatieve “lab-to-fork” benadering.
Is kweekvlees de oplossing?
Hoewel precisiefermentatie veelbelovend is, lost het de wereldwijde vraag naar vlees nog niet volledig op. Een vaak genoemd alternatief is kweekvlees, waarbij stamcellen van dieren worden ‘geherprogrammeerd’ om in een laboratorium uit te groeien tot echt vlees.
Toch roept dit ethische vragen op: blijven we vlees gebruiken om vlees te maken? Chloé gaat in haar project In Vitro Me nog een stap verder met een provocerende vraag: “Zou je bereid zijn om je eigen lichaam als productielocatie te gebruiken en vlees te kweken uit je eigen spierweefsel?” Hoewel dit extreem speculatief is, dwingt het ons om na te denken over de grenzen van onze voedselproductie.
Aanpassing van de mens: Van ‘Ego’ naar ‘Eco’
Als we het systeem niet kunnen veranderen, moeten we dan onszelf aanpassen? In haar kunstinstallatie “Etende Buizen” onderzoekt Chloé hoe wij betere planteneters kunnen worden. Ze presenteert drie scenario’s:
- Het toevoegen van een extra orgaan aan het menselijk lichaam.
- Het aanpassen van ons eigen DNA.
- Het consumeren van een specifiek ‘shotje’ bacteriën.
Deze gedachte-experimenten triggeren ons om buiten de gebaande paden te denken. De fundamentele vraag die hieronder ligt, is hoe we de transformatie kunnen maken van een op de mens gericht systeem (Ego) naar een systeem dat in balans is met de natuur (Eco).
Bouwen aan een futuristisch voedselsysteem
Aan het einde van haar verhaal werden wij uitgedaagd om zelf aan de slag te gaan. In groepjes hebben we een futuristische installatie bedacht voor een nieuw voedselproduct. Deze speelse, maar uitdagende opdracht zette aan tot een andere manier van kijken. Het verruimen van onze blik is essentieel; visionairs zoals Chloé Rutzerveld zijn nodig om ons te laten zien dat de toekomst van ons eten er weleens heel anders uit kan zien.
Meer informatie over het programma “Voedsel anders doen
